WIĘCEJ O DYSPERGENTACH:

Zmywacze ropopochodnych zwane też... dyspergentami, zwilżaczami, neutralizatorami, środkami powierzchniowo-czynnymi, detergentami. Odnośnie nazwy – neutralizator – jest to najbardziej chybiona nazwa, bowiem nie istnieje na świecie środek neutralizujący ropopochodne. Decydując się na zakup zmywacza bezwzględnie należy zwrócić uwagę na trzy aspekty bezpieczeństwa:

• dla użytkownika,
• dla czyszczonej powierzchni i urządzeń,
• dla środowiska naturalnego.

Na rynku polskim pojawiają się ciągle nowe produkty do odtłuszczania powierzchni, które owszem są tanie, radykalnie działają na czyszczoną powierzchnię, ale nie spełniają ww. aspektów. Zazwyczaj osoba decydująca o zakupie nie jest bezpośrednim użytkownikiem (a szkoda) i coraz częściej najważniejszym kryterium zakupu jest cena. W ubiegłym roku organizujący jeden z przetargów na zmywacze miał do nas pretensje, że nasza cena była wyższa, a przecież mogliśmy dolać wody i cenę obniżyć. I tak na rynku obok środków neutralnych, sprawdzonych i przetestowanych egzystują preparaty:

• Żrące zawierające silne kwasy, zasady
• Palne, zawierające rozpuszczalniki organiczne (np. toluen)
• Zawierające duże ilości fosforanów i azotanów

Użycie każdego preparatu musi być powiązane z przestrzeganiem przepisów z zakresu ochrony środowiska (Prawo Ochrony środowiska, Prawo Wodne, Ustawa o Odpadach), bezpieczeństwa i higieny pracy, ochrony przeciwpożarowej.

Pożądane cechy zmywaczy do usuwania zanieczyszczeń olejowych i ropopochodnych:

• Niepalny
  Zawartość rozpuszczalników organicznych zwiększa niepotrzebnie zagrożenie pożarowe.
• Roztwór wodny bez zawartości rozpuszczalników organicznych
  Preparaty zawierające rozpuszczalniki organiczne oprócz zagrożenia pożarowego zagrażają zdrowiu – mogą działać rakotwórczo, mutagennie i narkotycznie. Powodują dodatkowe wprowadzenie substancji niebezpiecznych do środowiska. Takie preparaty dostarczane w formie koncentratu, podczas przygotowywania roztworu roboczego zagrażają zdrowiu użytkowników. Z powodu zawartości rozpuszczalnika w preparacie w czasie jego używania może dojść do zakłóceń pracy separatora bądź odstojnika. W rezultacie za separatorem zamiast oczyszczonych z substancji ropopochodnych ścieków mamy zarówno preparat jak i mające pozostać w tym urządzeniu zanieczyszczenia ropopochodne. Oznacza to, że mimo prawidłowego i kosztownego zabezpieczenia (separator) dochodzi jednak do skażenia środowiska. Zmywacze, które używane są na wodzie (nie zawsze zgodnie z międzynarodowymi konwencjami i polskimi przepisami) nie powinny zawierać środków wymienionych w Wykazie Środków Niebezpiecznych, szczególnie takich jak pochodne glikoli. Wymywają one z rozlewiska ropopochodnych tylko lżejsze frakcje. Pozostałe cięższe frakcje opadają na dno akwenu i są przyczyną (karygodnego) bardzo trudnego do usunięcia skażenia.
• Neutralny, czyli jego pH - powinno być zbliżone do 7
  pH=7 oznacza, że preparat jest obojętny i nie zagraża bezpieczeństwu obsługi, Klientów, nie uszkadza instalacji i materiałów, z których jest zbudowany obiekt, nie zmienia pH środowiska. Roztwory kwaśne o pH od 1 - 5 mogą uszkodzić materiał, z którego wykonano nawierzchnię (kostkę lub wylewkę betonową) oraz jej wykończenie (np. krawężniki). Roztwory takie podczas nieostrożnego obchodzenia się z nimi narażają zdrowie użytkownika (mogą powodować urazy skóry i inne obrażenia). Roztwory alkaliczne mogą uszkodzić lakierowane, aluminiowe części urządzeń. Nawet w przypadku wykonania wstępnej próby przy pierwszym czyszczeniu nikt nie może zagwarantować, że podczas stosowania tego żrącego preparatu zniszczenie powierzchni nie nastąpi po kilku miesiącach. Roztwory takie podczas nieostrożnego obchodzenia się z nimi narażają zdrowie użytkownika (mogą powodować urazy skóry, przypadkowy kontakt żrącego zmywacza ze skórą powoduje trudno gojące się oparzenia, kontakt z gałką oczną może doprowadzić nawet do utraty wzroku). Należy jednak pamiętać, że pH to nie jedyne i wystarczające kryterium bezpieczeństwa preparatu. Znamy rozpuszczalniki o pH neutralnym i stosowany masowo w kraju środek o pH=7 zawierający prawie 30% silnie niebezpiecznej substancji – wymienionej na pierwszym miejscu w tabeli Amerykańskiej Agencji Ochrony Środowiska.
• Nie może tworzyć stabilnej emulsji z węglowodorami (oleje, paliwa)
  Większość ścieków (z wyjątkiem ścieków bytowych) powstających w zakładach przemysłowych, bazach paliwowych, rampach przeładunkowych, stacji benzynowej, na autostradach przechodzą wstępne oczyszczanie w separatorze olejowym (lub odstojniku). Separator wykorzystuje zjawisko nierozpuszczalności węglowodorów ropopochodnych w wodzie oraz to, że zbierają się one po odstaniu na jej powierzchni. To zadanie separator spełni tylko wtedy, gdy olej z wodą utworzy niestabilną emulsję, rozdzielającą się po odstaniu. Stabilna emulsja nie rozdzieli się, przepłynie przez separator (lub odstojnik) i odda cały ładunek węglowodorów do odbiornika. Odbiornikiem może być oczyszczalnia ścieków, w której duża ilość węglowodorów zakłóci proces oczyszczania. Może to też być rów lub struga, wtedy nieodseparowane ropopochodne zanieczyszczą środowisko.
• Preparat gotowy do użytku (tzn. w stężeniu roboczym)
  Preparat stale gotowy do użytku jest bezpieczny i ekonomiczny w użyciu. Koncentraty często w pośpiechu używamy bez rozcieńczania. Taki sposób postępowania jest zagrożeniem dla bezpieczeństwa użytkownika oraz dla odtłuszczanej powierzchni i urządzeń (ze względu na zbyt intensywne działanie). Koncentraty do rozcieńczania są szybciej zużywane. Zwykle sporządza się na wszelki wypadek więcej roztworu roboczego niż go naprawdę potrzeba. Nadmiar przygotowanego roztworu zazwyczaj się marnuje. Koncentraty są również zagrożeniem dla środowiska. Użyte w stanie nierozcieńczonym lub nieprawidłowo rozcieńczonym obciążają środowisko zupełnie niepotrzebnie zbędną ilością obcych substancji, które muszą zostać rozłożone. Może wtedy dojść do lokalnego przeciążenia ekosystemu a w rezultacie do spowolnienia lub całkowitego zahamowania procesu biodegradacji. Dopuszczalną ilość środków powierzchniowo-czynnych jakie mogą znaleźć się w ściekach określają przepisy z zakresu ochrony środowiska. Za przekroczenia grożą kary. Często oferent pisze stopień rozcieńczenia preparatu w proporcjach, nie podając dokładnie jaki stopień rozcieńczenia służy do odtłuszczania poszczególnych czyszczonych powierzchni bądź elementów. Użytkownik czuje się rozczarowany skutecznością działania środka i słusznie. Podawanie proporcji wyższych niż 1:50 ma na celu grę cenową w stosunku do konkurencyjnych koncentratów. Kilka lat temu zadzwonił stały odbiorca gotowego preparatu z żalem, że dostał ofertę na koncentrat (proporcje rozcieńczenia 1l : 100l wody), co oznacza, że nowy preparat jest prawie stukrotnie tańszy od tego, który używa w bazie paliwowej. Poradziliśmy rozcieńczenie nowego środka w podanej proporcji i wykonanie próby mycia i odtłuszczania powierzchni. Następnego dnia otrzymaliśmy zamówienie na gotowy preparat. Oferent koncentratu widząc brak skuteczności starał ratować się wybiegiem, że do rozcieńczania winno użyć się wody destylowanej a tak w ogóle to strasznie tam brudno. Odpowiedziały mu salwy śmiechu. Takich przypadków było dziesiątki, dlatego na każdym szkoleniu podkreślamy, że papier wytrzyma wszystko – trzeba sprawdzać. Tu uwaga: nie bez znaczenia jest twardość wody użytej do rozcieńczania koncentratu.
• Nie powinny zawierać środków odżywczych (zazwyczaj są to związki azotu i fosforu) dla mikroflory środowiskowej
  Niektórzy oferenci twierdzą, że ich preparaty dzięki zawartości odżywek ułatwiają i przyśpieszą biodegradację usuniętych ropopochodnych w naturalnym środowisku. Jest to półprawda i myślenie życzeniowe. Rzeczywiście w warunkach optymalnych, przy temperaturze powyżej 19 – 20°C, dobrej wilgotności gleby oraz dobrym napowietrzaniu dodatek odżywek stymuluje rozrost bakterii glebowych rozkładających węglowodory. Takie warunki można jednak stworzyć w laboratorium lub w specjalnych instalacjach polowych. Zmyte substancje substancje ropopochodne, które wraz ze ściekami przedostaną się do rowu lub innego odbiornika (np. gleby) nie mają tam zbyt korzystnych warunków rozkładu. Pozostaną one w środowisku niezmienione a niektóre z nich – lepiej rozpuszczalne w wodzie - dotrą wraz z opadami atmosferycznymi do złóż wód gruntowych na zawsze. Te lepiej rozpuszczalne w wodzie związki są m.in. silnie rakotwórcze i mogą zagrozić istotnie zdrowiu populacji gdy np. na takim złożu zostanie zbudowane ujęcie wody pitnej. Ścieki zawierające odżywki odprowadzone do wód śródlądowych wzmagają niekorzystne zjawisko przenawożenia wód. Rezultatem przenawożenia jest tzw. Eutrofizacja czyli stopniowy zanik życia w tych wodach.
• Zdolność penetracji podłoża
  Bardzo ważnym aspektem jest zdolność penetracji podłoża. Przenikanie preparatu w głąb mytego podłoża daje gwarancję oczyszczenia oprócz powierzchniowych również głębszych warstw powierzchni porowatej tj. betonu, kostki brukowej.

Jak zdobyć rzetelną wiedzę o oferowanych na rynku zmywaczach?

Istotne informacje dotyczące składu środka oraz zagrożeń dla użytkownika i środowiska zawiera Karta Charakterystyki substancji niebezpiecznej lub preparatu niebezpiecznego (Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 14.12.2004 r.) z późniejszymi zmianami. Dystrybutor środka ma obowiązek udostępnić taką kartę odbiorcy danego środka. W karcie (punkt 2) winny być zawarte informacje o składzie środka. Poszczególne składniki chemiczne są nazwane i oznakowane numerem CAS. Znając ten numer można w „Wykazie Substancji Niebezpiecznych wraz z ich klasyfikacją i oznakowaniem” (Zał. do Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 03.07.2002 r. Dz.U. nr 129 poz.1110 z dnia 14.08.02.) znaleźć daną substancję i zagrożenia z nią związane. Ponadto Karta Charakterystyki powinna zawierać następujące istotne dane:

• Identyfikacja substancji/ preparatu
• Skład i informacja o składnikach
• Identyfikacja zagrożeń
• Pierwsza pomoc
• Postępowanie w przypadku pożaru
• Postępowanie w przypadku niezamierzonego uwolnienia do środowiska
• Postępowanie z substancją/preparatem i jej/jego magazynowanie
• Kontrola narażenia i środki ochrony indywidualnej
• Własności fizykochemiczne
• Stabilność i reaktywność
• Informacje toksykologiczne
• Informacje ekologiczne
• Postępowanie z odpadami
• Informacje o transporcie
• Informacje dotyczące przepisów prawnych
• Inne informacje

Znany jest nam przypadek, że ten sam produkt posiadał trzy różne karty charakterystyki producenta, głównego oferenta i pośrednika i na każdej z nich było inne pH. Do przetargu zostało podane pH neutralne.

O wszystkich preparatach budzących nasze jakiekolwiek wątpliwości powinniśmy zasięgnąć informacji lub opinii od Inspektora do Spraw Substancji i Preparatów Chemicznych zgodnie z Ustawą z dnia 11.01.2001 r. o substancjach i preparatach chemicznych. (Dz. U. Nr 11, poz. 84) wraz z późniejszymi zmianami.

Zgodnie z ww. ustawą

• niedopuszczalne jest stosowanie w działalności zawodowej substancji niebezpiecznych i preparatów niebezpiecznych bez posiadania karty charakterystyki.
• osoba stosująca substancję niebezpieczną lub preparat niebezpieczny ma obowiązek zapoznania się z kartą charakterystyki
• osoba stosująca substancję niebezpieczną lub preparat niebezpieczny, która wie, na podstawie otrzymanych informacji (karta charakterystyki), że mogą one stworzyć zagrożenie dla zdrowia człowieka lub środowiska, ma obowiązek podjęcia niezbędnych działań zapobiegających powstaniu zagrożenia.

Używając jakiegokolwiek preparatu musimy zdawać sobie sprawę z tego, że po oczyszczeniu powierzchni trafi on wcześniej czy później do środowiska. Użycie nieodpowiedniego zmywacza niejednokrotnie bardziej skazi glebę i wodę niż samo zanieczyszczenie ropopochodne. Należy mieć również świadomość, że nawet gdy preparat jest bezpieczny i nie zagraża środowisku, to popłuczyny po odtłuszczeniu skażenia ropopochodnego są odpadem niebezpiecznym i należy je unieszkodliwić zgodnie z ustawą o odpadach.

Reasumując:

Podejmując decyzję o stosowaniu ww. preparatów ze względu na ich wyjątkowo radykalne działanie i przystępną cenę należy koniecznie dostosować się do instrukcji na ulotkach, informacji zawartych w karcie charakterystyki oraz do wymogów z zakresu ochrony środowiska. Wiąże się to z poniesieniem dodatkowych kosztów związanych np. z:

• zastosowaniem zbiorników pośrednich, w których popłuczyny należy wstępnie uzdatnić przed zrzutem do oczyszczalni ścieków,
• zakupem neutralizatorów substancji żrących,
• zabezpieczeniem pracowników w rękawice, obuwie ochronne oraz półmaski gazowe,
• zapewnieniem zgodnego z przepisami unieszkodliwienia odpadu niebezpiecznego zmywacza.

Stosowanie niebezpiecznych koncentratów zgodnie z instrukcją, zależy głównie od poczucia odpowiedzialności, sumienności i rozwagi pracownika. Z doświadczenia wiadomo, że są to cnoty rzadkie, szczególnie tam, gdzie sytuacja wymaga szybkiego i zdecydowanego działania. Wtedy za wszelkie szkody wynikłe z nieprawidłowego użycia preparatu odpowiada nie producent a wyłącznie użytkownik. Dlatego też, stosujmy preparaty, które są bezpieczne dla użytkownika, urządzeń i instalacji oraz środowiska czyli:

• neutralne,
• bez palnych składników,
• pozbawione odżywek dla mikroflory środowiskowej,
• nie wymagające rozcieńczania,
• tworzące z ropopochodnymi wyłącznie niestabilne emulsje,
• dobrze penetrujące myte podłoże,
• posiadające plik referencji doświadczonych użytkowników.

EKOLOGICZNY ODTŁUSZCZACZ SINTAN®

REFERENCJE